Warunkowe umorzenie postępowania karnego oznacza, że sprawca przestępstwa, które Cię dotknęło, zostanie uznany za winnego – ale nie formalnie skazany. Nie musi to jednak oznaczać, że zostaniesz bez możliwości dochodzenia zadośćuczynienia czy odszkodowania w postępowaniu cywilnym. Wyjaśniamy, kiedy sąd umarza postępowanie karne warunkowo, jaki masz na to wpływ i jak zadbać o swoje interesy w toku postępowania.
Czym jest warunkowe umorzenie postępowania karnego z Twojej perspektywy?
To orzeczenie sądu, najczęściej na wniosek Prokuratury, w którym stwierdza się, że sprawca popełnił przestępstwo, ale nie wymierza mu kary. Zamiast tego wyznacza okres próby trwający od roku do 3 lat i może nałożyć na sprawcę przestępstwa dodatkowe obowiązki.
Dla pokrzywdzonego to ważne rozróżnienie: sąd nie stwierdza, że nic się nie stało, ani że sprawca przestępstwa jest niewinny. Musi uznać, że przestępstwo miało miejsce, a sprawca je popełnił. Brak kary nie oznacza więc braku odpowiedzialności za szkodę, którą wyrządził. Dla pokrzywdzonego istotna jest także szybsza możliwość uzyskania wyroku w sprawie karnej – Sąd rozpoznaje wniosek o warunkowe umorzenie postępowania na co do zasady jednym posiedzeniu, na którym obecność stron jest nieobowiązkowa. Najczęściej w tym samym dniu zapada wyrok, który po uprawomocnieniu podlega wykonaniu. Jest to rozwiązanie szybsze niż rozpoznawanie sprawy w trybie zwykłym, gdzie Sąd przeprowadza postępowanie dowodowe.
Kiedy sąd może warunkowo umorzyć postępowanie?
Tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie warunki z art. 66 Kodeksu karnego. Przestępstwo musi być zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności, a wina i społeczna szkodliwość czynu nie mogą być znaczne. Okoliczności zdarzenia nie mogą też budzić wątpliwości.
Sąd ocenia również postawę sprawcy. Bierze pod uwagę, czy był wcześniej karany za przestępstwo umyślne, jak zachowywał się po czynie, jaka jest w stosunku do sprawcy prognoza kryminologiczna. W praktyce gdy sprawca przyznał się do winy, żałuje, przeprasza i nie był wcześniej karany ma duże szanse na uwzględnienie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania. Dla pokrzywdzonego to możliwość wskazania jeszcze na etapie przygotowawczym oczekiwań co do ewentualnego zadośćuczynienia czy nawiązki.
Jaką rolę możesz odegrać w sprawie jako pokrzywdzony?
Jeżeli nie zgadzasz się z wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania, przede wszystkim złóż przed terminem posiedzenia oświadczenie o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Przed posiedzeniem, pisemnie, możesz wskazać przyczyny, dla których w twojej ocenie sprawca nie zasługuje na dobrodziejstwo warunkowego umorzenia. Możesz także stawić się na posiedzeniu i ustnie uzasadnić brak istnienia przesłanek do warunkowego umorzenia.
Przepisy kodeksu postępowania karnego nie przewidują możliwości wniesienia sprzeciwu od wniosku – ale możesz podjąć próbę przekonania sądu do skierowania sprawy do rozpoznania w trybie zwykłym. Jeżeli jednak Sąd stwierdzi zasadność wniosku Prokuratury i warunkowo umorzy postępowanie – zgodnie z art. 444§1 k.p.k. od tego wyroku przysługuje możliwość wniesienia apelacji do sądu wyższej instancji.
Jak odzyskać pieniądze po warunkowym umorzeniu?
Jeżeli w wyroku warunkowo umarzającym postępowanie zostały przyznane na rzecz pokrzywdzonego środki – naprawienie szkody, nawiązka, zadośćuczynienie, możesz dochodzić ich zapłaty po uprawomocnieniu się wyroku.
Co się dzieje, gdy sprawca nie wykonuje obowiązków?
Sąd podejmuje postępowanie z warunkowego umorzenia jeżeli w okresie próby, sprawca przestępstwa popełni podobne przestępstwo umyślne, za które został skazany. Sąd może podjąć postępowanie na nowo, gdy sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż przestępstwo umyślne, za które został skazany, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.
Jeśli sprawca Ci nie płaci zasądzonych środków, poinformuj o tym sąd i dołącz dowody braku wpłat. Sąd wówczas może (ale nie musi) podjąć postępowanie z warunkowego umorzenia. Uwaga – pamiętaj, że podjęcie postępowania z warunkowego umorzenia może nastąpić wyłącznie do 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby orzeczonej w wyroku. Możliwość egzekucji należy sprawdzić z profesjonalnym pełnomocnikiem – adwokatem lub radcą prawnym z Kancelarii Łebek, Madej i Wspólnicy.
Czy warunkowe umorzenie oznacza, że sprawca jest niewinny?
Nie. Sąd w wyroku stwierdza, że sprawca popełnił przestępstwo. Odstępuje tylko od wymierzenia kary, a zamiast tego wyznacza okres próby.
Czy jako pokrzywdzony dostanę pieniądze od razu?
Nie automatycznie. Jeżeli Sąd warunkowo umorzy postępowanie i zobowiąże sprawcę do zapłaty na twoją rzecz środków – możesz je uzyskać po uprawomocnieniu się orzeczenia.
Czy mogę sprzeciwić się warunkowemu umorzeniu?
Przepisy nie wskazują wprost na możliwość sprzeciwu od wniosku o warunkowe umorzenie postępowania. Decyzja czy wniosek ten jest zasadny należy do sądu, jednak jeżeli nie zgadzasz się z takim rozstrzygnięciem warto zasygnalizować to pisemnie przed terminem posiedzenia – albo ustnie na samym posiedzeniu. Jeżeli mimo to zapadnie wyrok warunkowo umarzający – możesz wnieść od niego apelację.