W pierwszych tygodniach 2026 roku doszło do gwałtownej eskalacji konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie, w którym obok dotychczasowych działań wojennych między Izraelem a organizacją terrorystyczną Hamas doszło do szeroko zakrojonej ofensywy Iranu oraz USA i Izraela. Skutkiem tych wydarzeń są masowe anulacje lotów, zamknięcia przestrzeni powietrznej i utrudnienia w realizacji planowanych podróży turystycznych. Wiele państw wydało ostrzeżenia dla podróżnych, a przewoźnicy zawieszają lub przekierowują loty do i z regionu, co bezpośrednio wpływa na realizację imprez turystycznych i wyjazdów zorganizowanych. W takiej sytuacji kluczowe jest uświadomienie sobie, jakie prawa przysługują podróżnym, gdy wycieczka nie może się odbyć z przyczyn związanych z wojną lub konfliktem zbrojnym w miejscu docelowym lub jego otoczeniu.
Prawo do odstąpienia od umowy bez kosztów
Podstawą prawną jest art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, który stanowi, że uczestnik imprezy turystycznej może odstąpić od umowy przed jej rozpoczęciem, bez ponoszenia opłaty za odstąpienie, jeżeli w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie wystąpiły nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności o znaczącym wpływie na realizację imprezy lub transport.
W myśl dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2015/2302, działania wojenne, konflikty zbrojne, poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa oraz inne istotne ryzyka dla zdrowia i życia są uznawane za takie okoliczności, które uprawniają do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej bez ponoszenia kosztów. To oznacza, że uczestnik nie może być obciążony opłatą za rezygnację z imprezy ani innymi kosztami z tego tytułu.
Wycieczka odwołana z powodu wojny – obowiązki biura podróży
W przypadku gdy impreza turystyczna nie może dojść do skutku z powodu wojny czy konfliktu zbrojnego biuro podróży nie może potrącać żadnych kosztów ani pobierać opłat z tytułu rezygnacji z wyjazdu. Natomiast podróżny ma prawo do pełnego zwrotu wszystkich wpłat dokonanych na poczet imprezy turystycznej. Co istotne brak jest podstaw do żądania przez biuro podróży opłat za rozwiązanie umowy przy nieuniknionych i nadzwyczajnych okolicznościach. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że podróżny nie jest uprawniony do dodatkowego odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewykorzystaną imprezę. Takie interpretacje przepisów wynikają z wyraźnych regulacji prawa polskiego i unijnego. Niestety, w praktyce część biur podróży może błędnie stosować przepisy, próbując potrącać wpłaty lub nie zwracać pełnej kwoty. Działania takie są sprzeczne z prawem.
Zwrot środków i dochodzenie roszczeń za odwołane wakacje
Jeżeli biuro podróży odmawia pełnego zwrotu wpłaconych środków, podróżny może dochodzić swoich praw na drodze sądowej. Proces taki zazwyczaj polega na:
- Wezwaniu biura podróży do dobrowolnego zwrotu środków.
- Zgromadzeniu dowodów potwierdzających okoliczności nadzwyczajne (np. komunikaty MSZ, ostrzeżenia przewoźników, informacje o odwołanych lotach).
- Skierowaniu sprawy do sądu w celu odzyskania należności wraz z ustawowymi odsetkami.
W tej procedurze pomoc prawnika pozwala na profesjonalne przygotowanie roszczenia i reprezentację przed sądem.
Ubezpieczenia i dodatkowe kwestie
Warto podkreślić, że standardowe polisy turystyczne często zawierają wyłączenia odpowiedzialności w sytuacjach wojennych lub konfliktowych, co oznacza, że ubezpieczenie może nie pokrywać kosztów związanych z odwołaniem wycieczki z powodu wojny. Jednakże kwestia ta nie wpływa na prawo do zwrotu środków na podstawie przepisów o imprezach turystycznych.
Wakacje odwołane przez wojnę – podsumowanie
Eskalacja konfliktu na Bliskim Wschodzie, obejmująca działania wojenne między Izraelem, USA a Iranem oraz związane z tym naruszenia przestrzeni powietrznej i anulacje lotów, ma istotny wpływ na realizację imprez turystycznych. W takiej sytuacji podróżny ma prawo odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej bez ponoszenia kosztów. Biuro podróży nie może pobierać opłat ani potrącać środków z tytułu rezygnacji. Podróżny może domagać się pełnego zwrotu dokonanych wpłat, a w razie odmowy – skierować sprawę na drogę sądową.
Czy mogę odzyskać wszystkie pieniądze, jeśli zrezygnuję z wycieczki z powodu wojny na Bliskim Wschodzie?
Tak. Zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych, jeśli w miejscu docelowym lub jego bezpośrednim sąsiedztwie wystąpią „nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności” (takie jak działania wojenne), masz prawo odstąpić od umowy bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Biuro podróży ma obowiązek zwrócić Ci 100% wpłaconych środków, jednak nie musi wypłacać dodatkowego odszkodowania za „zmarnowany urlop”.
Co zrobić, gdy biuro podróży odmawia zwrotu gotówki i oferuje tylko voucher?
Podróżny nie ma obowiązku przyjmowania vouchera. Choć biura podróży często proponują taką formę rozliczenia, prawo gwarantuje Ci zwrot wpłat w formie pieniężnej. Jeśli organizator odmawia wypłaty, należy wystosować oficjalne przedsądowe wezwanie do zapłaty, powołując się na dyrektywę UE 2015/2302 oraz polską ustawę o imprezach turystycznych.
Czy polisa turystyczna pokrywa koszty odwołania wycieczki z powodu wybuchu wojny?
W większości przypadków – nie. Standardowe polisy ubezpieczeniowe (nawet te od kosztów rezygnacji) zazwyczaj zawierają klauzulę wyłączającą odpowiedzialność ubezpieczyciela w przypadku działań wojennych, terroryzmu lub stanu wyjątkowego. Pamiętaj jednak, że brak ochrony z ubezpieczenia nie odbiera Ci ustawowego prawa do żądania pełnego zwrotu kosztów bezpośrednio od biura podróży.