Ustanowienie służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego stanowi ingerencję w konstytucyjnie chronione prawo własności. W praktyce oznacza to, że właściciel nieruchomości musi znosić istnienie urządzeń takich jak linie energetyczne, gazociągi, wodociągi czy sieci telekomunikacyjne, a także okresowe wejścia na teren działki w celu ich eksploatacji. Nie skutkuje to jednak tym, że operator sieci uzyskuje dowolność działania. Zakres jego uprawnień jest ściśle ograniczony treścią ustanowionej służebności oraz przepisami prawa cywilnego. Nad prawidłowością funkcjonowania przedsiębiorstw przesyłowych czuwają również organy takie jak Urząd Regulacji Energetyki.
Obowiązki przedsiębiorcy związane z zakresem korzystania z nieruchomości
Podstawowym obowiązkiem operatora jest korzystanie z nieruchomości wyłącznie w granicach wynikających z umowy, orzeczenia sądu albo decyzji administracyjnej właściwych organów. Jeżeli określono pas eksploatacyjny o konkretnej szerokości, przedsiębiorca nie może samowolnie go poszerzać ani wykorzystywać pozostałej części działki do celów organizacyjnych czy magazynowych. Służebność nie daje prawa do dowolnego dysponowania gruntem – uprawnia jedynie do korzystania w zakresie niezbędnym do prawidłowej eksploatacji urządzeń.
Z tym ściśle wiąże się obowiązek minimalizowania ingerencji w prawo własności. Operator powinien organizować prace w taki sposób, aby były jak najmniej uciążliwe dla właściciela. Dotyczy to zarówno wyboru trasy przejazdu sprzętu, czasu wykonywania prac, jak i sposobu zabezpieczenia terenu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano, że wykonywanie służebności powinno następować w sposób jak najmniej obciążający nieruchomość.
Czy operator sieci powinien uprzedzić właściciela przed wejściem na teren działki?
Operator powinien również informować właściciela o planowanych pracach, zwłaszcza gdy wiążą się one z istotnymi utrudnieniami. Choć obowiązek ten nie zawsze wynika wprost z przepisów, stanowi element należytego wykonywania prawa podmiotowego i przejaw poszanowania cudzej własności. Nagłe, nieuzasadnione wejścia na teren nieruchomości mogą zostać uznane za przekroczenie zakresu służebności.
Obowiązki przedsiębiorcy związane bezpośrednio z urządzeniami na nieruchomości
Istotnym obowiązkiem przedsiębiorcy jest również utrzymywanie urządzeń przesyłowych w należytym stanie technicznym. Właściciel gruntu nie ponosi żadnych kosztów związanych z konserwacją, modernizacją czy usuwaniem awa