Wyrok Trybunału Konstytucyjnego może wyznaczyć nowy etap w sporach, których przedmiotem jest służebność przesyłu. Jak wskazuje mec. Bartosz Bański w komentarzu dla „Dziennika Gazety Prawnej”, rozstrzygnięcie może wpłynąć na sposób rozpatrywania spraw dotyczących infrastruktury przesyłowej oraz zwiększyć zainteresowanie właścicieli nieruchomości dochodzeniem przysługujących im praw. Właściciele nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe – takie jak linie energetyczne, gazociągi czy inne elementy infrastruktury technicznej – od lat mierzą się z problemem braku pełnego uregulowania sytuacji prawnej tych urządzeń.
Służebność przesyłu i zasiedzenie prawa do korzystania z nieruchomości
Po transformacji ustrojowej w orzecznictwie ukształtowała się praktyka, zgodnie z którą przedsiębiorstwa przesyłowe mogły nabywać przez zasiedzenie prawo odpowiadające treścią służebności przesyłu.
Była to konstrukcja określana jako służebność gruntowa odpowiadająca treścią służebności przesyłu. Stosowano ją mimo tego, że sama służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego dopiero w 2008 r.
W praktyce rozwiązanie to przez wiele lat ograniczało możliwość dochodzenia roszczeń przez właścicieli nieruchomości. Przedsiębiorstwa przesyłowe często wskazywały, że posiadają już prawo do korzystania z gruntu uzyskane poprzez zasiedzenie służebności przesyłu.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienia sytuację właścicieli nieruchomości
Duże znaczenie dla dalszego rozwoju tej problematyki ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z grudnia 2025 r., w którym zakwestionowano dotychczasową praktykę pozwalającą przedsiębiorstwom przesyłowym uzyskiwać prawa do korzystania z cudzych nieruchomości w drodze zasiedzenia.
Rozstrzygnięcie może wpłynąć na tysiące spraw dotyczących roszczeń właścicieli nieruchomości za urządzenia przesyłowe oraz na sposób rozpatrywania spraw związanych ze służebnością przesyłu przez sądy powszechne.
Mec. Bartosz Bański: obserwujemy zmianę trendu w orzecznictwie
Komentując sytuację dla „Dziennika Gazety Prawnej”, radca prawny Bartosz Bański – dyrektor departamentu ds. roszczeń przesyłowych w kancelarii Łebek, Madej i Wspólnicy – wskazał, że w ostatnim czasie widoczna jest zmiana podejścia do spraw dotyczących infrastruktury przesyłowej.
Coraz częściej sądy przyznają rację właścicielom nieruchomości, uznając ich
prawo do wynagrodzenia za korzystanie z gruntu, nawet jeśli infrastruktura
została wybudowana kilkadziesiąt lat temu. Obserwujemy wyraźną zmianę
trendu
Zdaniem eksperta wyrok Trybunału Konstytucyjnego zwiększył również zainteresowanie właścicieli nieruchomości możliwością dochodzenia swoich praw, w tym wynagrodzenia za służebność przesyłu.
Urządzenia przesyłowe na działce nie zawsze oznaczają możliwość uzyskania roszczeń
Sama obecność urządzeń przesyłowych na działce nie oznacza automatycznie możliwości uzyskania odszkodowania za urządzenia przesyłowe.
Przy analizie spraw dotyczących służebności przesyłu znaczenie mają m.in.:
- rodzaj infrastruktury znajdującej się na działce,
- data jej wybudowania,
- sposób i okres korzystania z nieruchomości,
- dokumentacja dotycząca inwestycji,
- wcześniejsze ustalenia między właścicielem a przedsiębiorstwem przesyłowym.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego oraz sytuacji prawnej konkretnej nieruchomości.
Kolejny etap – służebność przesyłu w sądzie
Obecnie kluczowe znaczenie będzie miało to, jak sądy powszechne będą stosować wskazania wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Rozwój orzecznictwa w kolejnych latach może zdecydować o sytuacji wielu właścicieli nieruchomości oraz przedsiębiorstw korzystających z infrastruktury przesyłowej. Dla właścicieli gruntów oznacza to możliwość ponownej oceny swojej sytuacji prawnej i sprawdzenia, czy istnieją podstawy do dochodzenia wynagrodzenia za korzystanie z ich nieruchomości bez odpowiedniego tytułu prawnego.
Czym jest służebność przesyłu i kiedy właściciel nieruchomości może domagać się wynagrodzenia?
Służebność przesyłu to prawo przedsiębiorstwa przesyłowego do korzystania z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do utrzymania urządzeń takich jak linie energetyczne, czy gazociągi. Właściciel gruntu może w określonych sytuacjach dochodzić wynagrodzenia za służebność przesyłu.
Czy obecność urządzeń przesyłowych na działce zawsze oznacza możliwość uzyskania odszkodowania?
Nie. Sama obecność urządzeń przesyłowych na działce nie przesądza jeszcze o możliwości uzyskania odszkodowania za urządzenia przesyłowe. Przy ocenie sprawy znaczenie mają m.in. data budowy infrastruktury, sposób korzystania z nieruchomości oraz dokumentacja inwestycji.