W praktyce sądowej coraz częściej pojawiają się sprawy dotyczące wznowienia postępowania cywilnego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt P 10/16. Wyrok ten dotyczył instytucji zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu i ma bezpośrednie znaczenie dla właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe, takie jak słupy linii energetycznych czy inne elementy infrastruktury. W niniejszym artykule omówimy, kiedy i w jaki sposób można złożyć skargę o wznowienie postępowania cywilnego zakończonego prawomocnym wyrokiem, a które opierało się na przepisach lub wykładni sprzecznej z Konstytucją.
Co zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16) przesądził, że dotychczasowe rozumienie art. 292 w związku z art. 285 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, które umożliwiało nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w drodze zasiedzenia, jest niezgodne z Konstytucją. Trybunał uznał, że taka praktyka naruszała m.in. konstytucyjne prawo własności oraz zasadę równej ochrony tego prawa. Przed wejściem w życie specjalnych przepisów o służebności przesyłu (art. 305¹–305⁴ k.c.) nie było podstaw prawnych do ustanawiania takiego tytułu prawnego i jego zasiedzenia przez przedsiębiorców czy Skarb Państwa. Oznacza to, że przedsiębiorca lub Skarb Państwa będą mogli zasiedzieć służebność przesyłu najwcześniej w 2028 r.
Orzeczenie to – określane potocznie przez media jako przełomowe dla właścicieli gruntów, na których stoją słupy czy inne urządzenia przesyłowe – otwiera drogę do roszczeń odszkodowawczych i do postępowań sądowych w celu ustalenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Czym jest wznowienie postępowania cywilnego?
Wznowienie postępowania cywilnego jest szczególnym środkiem prawnym, który pozwala na ponowne rozpoznanie sprawy prawomocnie zakończonej, jeżeli w toku postępowania doszło do istotnych błędów, uniemożliwiających sprawiedliwe rozstrzygnięcie. Jedną z przesłanek wznowienia jest sytuacja, w której orzeczenie sądu zostało oparte na przepisie uznanym później przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. Oznacza to, że jeśli twój prawomocny wyrok sądowy został wydany z zastosowaniem takiego przepisu lub wykładni, która została obalona przez wyrok TK, masz prawo domagać się wznowienia postępowania.
W praktyce oznacza to, że jeżeli w sprawie o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości (np. za słup na działce) sąd uznał, że przedsiębiorca poprzez zasiedzenie nabył prawo służebności przesyłu, to po wyroku TK z P 10/16 możesz mieć podstawy do wznowienia tego postępowania i ponownego rozpoznania sprawy.
Termin i warunki wznowienia postępowania
Prawo do wznowienia postępowania cywilnego jest obwarowane określonymi terminami. Zasadniczo skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie 3 miesięcy od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stanowi podstawę wznowienia. Ponadto istnieje ogólny termin – do 10 lat od uprawomocnienia się wyroku, który ma być wznowiony – po jego przekroczeniu sąd odmówi wznowienia, nawet jeśli zachodzi podstawa z orzeczenia Trybunału.
Jak napisać skargę o wznowienie postępowania?
Skarga o wznowienie postępowania cywilnego powinna być złożona do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie. Jeśli postępowanie toczyło się w II instancjach, skargę składa się do sądu wyższej instancji. W piśmie należy:
- Wskazać orzeczenie, którego dotyczy wznowienie (sygnatura, sąd, data).
- Wyraźnie powołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. sygn. akt P 10/16 jako podstawę wznowienia.
- Wskazać okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi.
- Zawrzeć wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.
Skarga nie wymaga szczególnej formy poza zasadami przewidzianymi dla pism procesowych, ale powinna być precyzyjna i kompleksowo uzasadniona, aby sąd mógł skutecznie ocenić zasadność wniosku i ponownie rozpoznać sprawę.
Znaczenie orzeczenia TK dla właścicieli działek
Wyrok TK w sprawie P 10/16 ma istotne konsekwencje praktyczne dla wielu właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe. Umożliwia bowiem osobom poszkodowanym – które w przeszłości utraciły możliwość dochodzenia swoich praw z powodu orzecznictwa dopuszczającego zasiedzenie służebności – nie tylko ubieganie się o wznowienie postępowania, ale też – potencjalnie – o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z ich własności.
Jeśli masz wątpliwości co do swojej sytuacji prawnej, warto skonsultować się z prawnikiem ze specjalizacją w prawie cywilnym z Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych Łebek, Madej i Wspólnicy, który pomoże Ci przygotować pismo procesowe i omówić kolejne kroki procesu.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. dotyczy także mojej sprawy?
Tak, jeśli Twoja sprawa cywilna (np. o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości lub o ustanowienie służebności) została prawomocnie zakończona z powołaniem się na zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu przed wejściem w życie przepisów art. 305¹–305⁴ k.c.
Czy mogę złożyć skargę o wznowienie postępowania, jeśli przegrałem sprawę kilka lat temu?
To zależy od terminów. Skargę można wnieść co do zasady w ciągu 3 miesięcy od ogłoszenia wyroku TK, ale nie później niż 10 lat od uprawomocnienia się wyroku, który chcesz wznowić. Po przekroczeniu tego terminu sąd odrzuci skargę, nawet jeśli wyrok TK jest dla Ciebie korzystny.
Czy wznowienie postępowania następuje automatycznie po wyroku TK?
Nie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wznawia postępowań z urzędu. Konieczne jest samodzielne złożenie skargi o wznowienie postępowania do właściwego sądu.
Do jakiego sądu należy złożyć skargę o wznowienie postępowania?
Skargę składa się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie. Jeżeli sprawa była rozpoznawana w drugiej instancji, skargę wnosi się do sądu wyższej instancji.