Przez Twoją działkę biegnie linia wysokiego napięcia, gazociąg albo wodociąg, a operator odmawia zapłaty, zasłaniając się zasiedzeniem? A może przegrałeś sprawę w sądzie? Uchwała połączonych trzech Izb SN z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) oraz wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) odbierają operatorom ich główny argument.

Co uchwała połączonych trzech Izb Sądu Najwyższego oznacza w praktyce?

Przez lata schemat w sprawach o służebność przesyłu był identyczny: właściciel żądał zapłaty za słupy lub rury na działce, a operator odpowiadał, że zasiedział prawo przed 2008 rokiem. Sądy masowo ten zarzut uwzględniały.

Ten stan podważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16). Uznał, że przed 3 sierpnia 2008 r. nie istniała służebność przesyłu (art. 305¹–305⁴ k.c. weszły w życie tego dnia), więc sądy nie mogły obciążać właścicieli przez analogię do służebności gruntowych (art. 292 w zw. z art. 172 k.c.).

Wyrok TK nie ukazał się w Dzienniku Ustaw, więc operatorzy twierdzili, że nie można na jego podstawie wznawiać przegranych procesów (art. 401¹ k.p.c.). Wątpliwości rozwiała uchwała połączonych trzech Izb SN z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) potwierdzając m.in., że dopuszczalne jest merytoryczne rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania jeszcze przed ogłoszeniem wyroku TK w Dzienniku Ustaw.

W praktyce uchwała III CZP 41/26 może mieć duże znaczenie dla właścicieli nieruchomości, którzy mają na działkach urządzenia przesyłowe, a przede wszystkim dla tych, którzy przegrali już sprawy z powodu zasiedzenia albo nie zdecydowali się wcześniej dochodzić swoich praw z obawy przed tym zarzutem.

Najważniejsze skutki uchwały z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) oraz wyroku TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) są następujące:

  • Nowe sprawy i negocjacje – na mocy wyroku TK z 2 grudnia 2025r. (P 10/16) zarzut zasiedzenia sprzed 3 sierpnia 2008 r. przestaje być dla operatora skuteczną obroną.

  • Sprawy przegrane przez zasiedzenie – na mocy uchwały SN z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) możesz złożyć skargę o wznowienie na podstawie wyroku zakresowego TK z 2 grudnia 2025 r., a sąd musi ją rozpoznać mimo braku publikacji w Dzienniku Ustaw.

Czy rodzaj sieci na działce ma znaczenie?

Dla obalenia zarzutu zasiedzenia sprzed sierpnia 2008 roku rodzaj sieci nie ma znaczenia. Zasada z wyroku TK i uchwały połączonych trzech Izb SN z 18 listopada 2026 r. działa przy liniach energetycznych, gazociągach, wodociągach, kanalizacji, sieciach ciepłowniczych i światłowodach.

Rodzaj urządzeń przesądza o kwotach. Cienki kabel przy granicy ogranicza właściciela minimalnie, a pas technologiczny linii wysokiego napięcia wyłącza z zabudowy kilkaset metrów działki budowlanej, obniżając jej wartość i podnosząc wynagrodzenie.

Jak to działa na przykładzie linii wysokiego napięcia?

Załóżmy, że nad działką biegnie linia 110 kV z lat 70., a zakład energetyczny twierdzi, że zasiedział służebność w 2006 roku. W nowej sprawie właściciel może żądać służebności za wynagrodzeniem (art. 305² § 2 k.c.) i powołać się na wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. Gdy sąd oddalił wniosek np. w 2021 roku, uchwała połączonych trzech Izb SN z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) pozwala wnieść o wznowienie.

Ostrożniej trzeba podejść do spraw, gdy operator liczy zasiedzenie po 3 sierpnia 2008 r., np. na 2015 rok. Aby uzbierać z art. 172 k.c. 20 lat w dobrej wierze lub 30 lat w złej wierze, firma dolicza lata sprzed sierpnia 2008 roku. Wyrok TK dotyczy zasiedzenia zakończonego przed tą datą, więc takie sprawy wymagają osobnej analizy.

szablon zdjęcia

Co trzeba sprawdzić przed złożeniem pisma do sądu?

Sama uchwała SN z 18 listopada 2026 r. nie daje automatycznej wypłaty. Przed złożeniem pozwu trzeba zbadać cztery kwestie:

  • Uzasadnienie starego wyroku (przy wznowieniu) – musi z niego wynikać, że sąd oddalił roszczenie przez zasiedzenie sprzed 3 sierpnia 2008 r.

  • Dawne decyzje i umowy – trzeba sprawdzić, czy w archiwach nie ma decyzji z okresu PRL (np. z ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.), dającej operatorowi tytuł do gruntu.

  • Terminy na skargę o wznowienie – art. 407 i 408 k.p.c. wyznaczają krótkie terminy na złożenie skargi i limit 10 lat od uprawomocnienia wyroku.

  • Zarzuty wobec składu TK – operatorzy podważają wyrok P 10/16 przez udział sędziów kwestionowanych przez ETPCz; trzeba być gotowym na odpowiedź.

O jakich roszczeniach mówimy?

Wygrana otwiera drogę do dwóch świadczeń: jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności na przyszłość (art. 305² § 2 k.c.), wyrównującego spadek wartości działki i ograniczenia zabudowy, oraz zapłaty za bezumowne korzystanie z gruntu (art. 224–225 k.c.).

Wniosek o służebność nie przerywa przedawnienia za minione lata (art. 118 k.c.). O zapłatę za okres wsteczny – dla osób prywatnych co do zasady do 6 lat – trzeba wystąpić odrębnie.

Komentarz – Paweł Fedyrko, radca prawny z Votum Legal Łebek, Madej i Wspólnicy:

„Jeżeli na działce stoją słupy albo biegnie pod nią gazociąg czy wodociąg, warto sprawdzić, na jakiej podstawie operator korzysta z gruntu. W sprawach przegranych kluczowe jest uzasadnienie wyroku – widać w nim, czy przesądziło zasiedzenie sprzed sierpnia 2008 roku. Na podstawie dokumentów z domu można ocenić, czy składać skargę o wznowienie, żądać służebności za wynagrodzeniem i zabezpieczyć rozliczenie za przeszłość.”

FAQ – Najczęściej zadawane pytania 

Czy uchwała połączonych trzech Izb SN z 18 listopada 2026 r. pomaga osobom, które nie były w sądzie?

Tak. Uchwała III CZP 41/26 i wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) znacząco wzmocniła pozycję właścicieli nieruchomości w sporach z zakładami przesyłowymi, pozwalając im zakwestionować zarzut zasiedzenia podnoszony przez operatorów sieci za okres sprzed 3 sierpnia 2008 r. Uchwała III CZP 41/26 potwierdza, że sąd może merytorycznie rozpoznać skargę o wznowienie postępowania na podstawie wyroku TK jeszcze przed jego publikacją w Dzienniku Ustaw.

Czy trzeba czekać ze skargą na ogłoszenie wyroku TK w Dzienniku Ustaw?

Nie. Połączone trzy Izby SN w uchwale z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) przesądziły, że sądy mogą rozpoznać skargę o wznowienie na podstawie wyroku zakresowego TK z 2 grudnia 2025 r. przed publikacją w Dzienniku Ustaw.

W dziale III księgi wieczystej nie ma wpisu o służebności. Czy wygram?

Brak wpisu w księdze wieczystej to dobry sygnał, ale nie gwarancja. Uprawnienia z decyzji wywłaszczeniowych PRL często nie były wpisywane do ksiąg, a nadal wiążą właściciela.