Ustalenie wysokości alimentów to jeden z najbardziej emocjonujących i spornych momentów podczas rozstania rodziców. Wokół tego tematu narosło wiele mitów, a strony postępowania często mają skrajnie odmienne wizje tego, ile w rzeczywistości kosztuje utrzymanie dziecka. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 135 § 1), wskazuje jasno, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od dwóch kluczowych czynników: usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (dziecka) oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (rodzica). Pojęcie „usprawiedliwionych potrzeb” nie jest jednak zdefiniowane w żadnej ustawie w formie zamkniętego katalogu. Oznacza to, że sąd każdorazowo ocenia sytuację indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek dziecka, jego stan zdrowia, zainteresowania, a także dotychczasowy standard życia rodziny.
Co to jest zasada równej stopy życiowej?
Oceniając zasadność poszczególnych wydatków, sąd zawsze kieruje się zasadą równej stopy życiowej. Zasada ta nie została wprost zapisana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, jednak wywodzi się z art. 135 § 1 k.r.o. oraz z orzecznictwa sądowego. Oznacza ona, że dzieci mają prawo żyć na takim samym poziomie ekonomicznym jak ich rodzice.
Możliwości zarobkowe rodzica a alimenty
Nawet najbardziej uzasadnione potrzeby dziecka napotykają granicę w postaci możliwości zarobkowych zobowiązanego rodzica. Należy przy tym pamiętać, że sąd bada nie tyle faktyczne zarobki rodzica, ile jego możliwości zarobkowe – czyli kwotę, jaką rodzic mógłby zarabiać, gdyby w pełni wykorzystywał swoje wykształcenie, doświadczenie, stan zdrowia i sytuację na rynku pracy. Sądy tym samym nie opierają się jedynie na faktycznych dochodach tego rodzica, ale dochodach, jakie w normalnych okolicznościach powinien uzyskiwać.
Ustalając możliwości majątkowe zobowiązanego sądy uwzględniają wszelkie aktywa należące do jego majątku, a także dochody, jakie powinny one przynosić przy prawidłowym zarządzaniu, w tym m.in. czynsz pobierany w związku z oddaniem do używania nieruchomości lub rzeczy ruchowym, odsetki od sum pieniężnych, dochody z tytułu posiadania akcji, obligacji itp.
Orzecznictwo jest zgodne co do tego, że możliwości zarobkowe osoby zobowiązanej nie wynikają z faktyczne osiąganych zarobków i dochodów, ale stanowią środki pieniężne, które osoba zobowiązana może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności, stosownie do swych sił umysłowych i fizycznych – wyr. SA w Krakowie z 11.5.2017 r. (I ACa 1827/16).
Jakie koszty utrzymania dziecka sąd bierze pod uwagę podczas orzekania o alimentach?
Katalog wydatków na dziecko nie został sprecyzowany w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, jest on więc otwarty i obejmuje koszty utrzymania, leczenia, edukacji i rozwoju dziecka. Wszystko zależy od wieku, stanu zdrowia i dotychczasowego standardu życia dziecka. Sąd bierze pod uwagę miesięczne wydatki takie jak :
- wyżywienie, w tym specjalistyczna dieta,
- mieszkanie: udział w czynszu, mediach (woda, prąd, gaz, internet, telewizja),
- edukacja: podręczniki, zeszyty, przybory szkole, wydatki szkolne, wycieczki klasowe, korepetycje, zajęcia dodatkowe ( zajęcia sportowe, kreatywne, nauka języków), pomoce naukowe,
- odzież i obuwie, w tym sezonowa,
- zdrowie: leki,wizyty lekarskie, stomatolog, okulista, leki, okulary, aparaty ortodontyczne, aparat słuchowy, rehabilitacja, inne formy terapeutyczne, fryzjer, środki czystości, witaminy, suplementy,
- rozrywka: kieszonkowe, zabawki, książki, wyjścia do kina/sali zabaw, kolonie letnie, ferie zimowe, opłaty za telefon, wydatki na organizację uroczystości dla dziecka np. urodziny, sprzęt sportowy, sprzęt komputerowy.
W przypadku sezonowych wydatków wylicza się ich średniomiesięczny koszt.
Jak wykazać usprawiedliwione koszty utrzymania?
Samo przedstawienie w pozwie listy wydatków nie wystarczy, zwłaszcza jeśli druga strona je kwestionuje. Aby przekonać sąd do swoich racji, warto gromadzić dowody potwierdzające ponoszone koszty. Najlepszym rozwiązaniem jest zbieranie faktur imiennych wystawionych na dziecko lub rodzica (wskazujących na zakup towarów dla małoletniego), potwierdzeń przelewów bankowych (np. za przedszkole, korepetycje, rachunki za media, leki) oraz zaświadczeń lekarskich potwierdzających konieczność leczenia czy stosowania diety.
Zwykłe paragony fiskalne mają mniejszą moc dowodową, ponieważ nie wskazują, kto dokonał zakupu, ale w połączeniu z wyciągiem z konta bankowego (płatność kartą) również stanowią wartościowy materiał dla sądu. Dobrą praktyką jest także uwzględnienie osobistych starań rodzica o wychowanie i utrzymanie dziecka – zgodnie z prawem, codzienna opieka, gotowanie, pranie, odrabianie lekcji i wożenie na zajęcia stanowią formę realizacji obowiązku alimentacyjnego, co sprawia, że drugi rodzic powinien w większym stopniu partycypować w kosztach finansowych.
Najważniejsze dowody, które warto gromadzić celem wykazania usprawiedliwionych kosztów utrzymania dziecka, to:
- faktury za usługi (np. opłaty za przedszkole, zajęcia dodatkowe, wizyty lekarskie),
- paragony za codzienne zakupy (żywność, chemia, ubrania), zbierane systematycznie.
- potwierdzenia przelewów za stałe opłaty (czynsz, media, abonamenty),
- umowy dokumentujące długoterminowe zobowiązania (np. umowa ze szkołą językową),
- zaświadczenia lekarskie i kosztorysy leczenia.
W zakresie wyżywienia i środków czystości sędziowie opierają się na tzw. doświadczeniu życiowym i danych statystycznych.
Świadczenie 800+ a obowiązek alimentacyjny
Świadczenie 800+ nie zmniejsza automatycznie obowiązku alimentacyjnego rodziców, ale sądy biorą je pod uwagę przy ocenie potrzeb dziecka. Na zakres świadczenia alimentacyjnego nie wpływają również świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, rodzicielskie świadczenia uzupełniającej, świadczenia i wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, świadczenia rodzinne.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Właściwe przygotowanie argumentacji i zgromadzenie dowodów ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o alimentach.
Skontaktuj się z Kancelarią Votum Legal Łebek, Madej i Wspólnicy. Przeanalizujemy Twoją sytuację, ocenimy możliwe argumenty i pomożemy przygotować się do postępowania w sprawie alimentów.
Jakie wydatki na dziecko sąd uwzględnia przy ustalaniu alimentów?
Sąd bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka, w tym koszty wyżywienia, mieszkania, odzieży, edukacji, leczenia, higieny, transportu i rozwoju zainteresowań. Uwzględnia również wydatki na rozrywkę, wypoczynek i zajęcia dodatkowe, jeżeli odpowiadają wiekowi dziecka oraz dotychczasowemu standardowi życia rodziny.
Jak udokumentować koszty utrzymania dziecka w sprawie o alimenty?
Warto gromadzić faktury, paragony, potwierdzenia przelewów, umowy dotyczące zajęć dodatkowych oraz zaświadczenia lekarskie. Pomocne jest również przygotowanie zestawienia miesięcznych wydatków, z uwzględnieniem średniego kosztu zakupów i opłat ponoszonych sezonowo.
Czy świadczenie 800+ obniża wysokość alimentów?
Nie. Świadczenie wychowawcze 800+ nie wpływa na zakres obowiązku alimentacyjnego rodziców i nie może stanowić podstawy do obniżenia zasądzonych alimentów. Obowiązek utrzymania dziecka spoczywa na obojgu rodzicach, stosownie do ich możliwości zarobkowych i majątkowych.

