Jak sąd ustala kontakty z dzieckiem?

Ustalając po rozstaniu kwestię kontaktów rodzica z dzieckiem sąd nie kieruje się zasadą „po równo”, ale przede wszystkim dobrem dziecka. Przy ustalaniu kontaktów bierze pod uwagę jego sytuację, wiek, potrzeby i – jeżeli pozwalają na to jego rozwój i dojrzałość – także jego zdanie. Sprawdź, jak w praktyce sąd ustala kontakty z dzieckiem.

Czy rodzice mogą sami ustalić kontakty z dzieckiem?

Tak. To rodzice w pierwszej kolejności powinni ustalić, jak będą wyglądały kontakty dziecka z każdym z nich. Powinni przy tym kierować się dobrem dziecka i brać pod uwagę jego rozsądne życzenia.

Porozumienie może być bardzo szczegółowe. Rodzice mogą ustalić na przykład, że dziecko spędza z drugim rodzicem co drugi weekend, określone dni w tygodniu, część wakacji i świąt. Mogą też ustalić, kto odbiera dziecko, kto je odwozi i w jaki sposób rodzic może kontaktować się z nim telefonicznie.

Jeżeli rodzice nie potrafią osiągnąć porozumienia, decyzję ustalającą kontakty z dzieckiem podejmuje sąd opiekuńczy. W sprawie rozwodowej kwestie kontaktów mogą zostać rozstrzygnięte w wyroku rozwodowym.

Co bierze pod uwagę sąd, ustalając kontakty z dzieckiem?

Najważniejsze jest dobro dziecka. Sąd nie powinien ustalać kontaktów wyłącznie według oczekiwań mamy albo taty.

Znaczenie mogą mieć między innymi wiek i potrzeby dziecka, jego dotychczasowa relacja z rodzicem, codzienny rytm życia, nauka, zajęcia dodatkowe czy odległość między miejscami zamieszkania rodziców. Pod uwagę brane są również możliwość realnego wykonywania kontaktów przez rodzica, na przykład jego sytuacja zawodowa i związane z nią wyjazdy.

Nie istnieje jeden ustawowy model kontaktów z dzieckiem odpowiedni dla każdej rodziny. Inaczej może wyglądać sytuacja przedszkolaka, inaczej nastolatka, a jeszcze inaczej dziecka, którego rodzice mieszkają w różnych miastach lub państwach.

Czy sąd bierze pod uwagę zdanie dziecka?

Tak, ale nie oznacza to, że dziecko samo decyduje o kontaktach. Sąd wysłucha dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Następnie, stosownie do okoliczności, uwzględnia jego zdanie i rozsądne życzenia.

W praktyce oznacza to, że sąd powinien poznać perspektywę dziecka, ale nie traktuje jego wypowiedzi jak prostego głosowania: „z kim chcę mieszkać i kiedy chcę widzieć drugiego rodzica”. Szczególnie w przypadku młodszych dzieci trzeba ocenić, czy przedstawiane przez nie stanowisko jest rzeczywiście ich własnym zdaniem i czy potrafią zrozumieć znaczenie sytuacji.

Wysłuchanie odbywa się w odpowiednio przygotowanym pomieszczeniu. Co do zasady dziecko jest wysłuchiwane tylko raz w toku postępowania, chyba że dobro dziecka albo jego potrzeba uzasadnia ponowne wysłuchanie. Może też odmówić udziału w wysłuchaniu.

Czy sąd może ustalić kontakty w święta, ferie i wakacje?

Tak. Sąd może uregulować kontakty z dzieckiem w sposób odpowiadający konkretnej sytuacji rodziny.

Dlatego w sprawie o kontakty z dzieckiem warto precyzyjnie określić oczekiwania. Sam wniosek o „ustalenie kontaktów w każdy weekend” może nie wystarczyć, jeśli problem dotyczy również wakacji, świąt, ferii czy sposobu przekazywania dziecka.

Czy sąd może ustalić kontakty bez obecności drugiego rodzica?

Tak. Co do zasady kontakty z dzieckiem mogą odbywać się bez obecności drugiego rodzica.

Jeżeli jednak dobro dziecka tego wymaga, sąd może na przykład zakazać zabierania dziecka poza jego miejsce stałego pobytu albo zdecydować, że spotkania będą odbywały się wyłącznie w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego lub innej wskazanej osoby. Możliwe jest także ograniczenie kontaktów do komunikacji na odległość.

Jeżeli utrzymywanie kontaktów poważnie zagraża temu dobru lub je narusza, sąd może zakazać ich utrzymywania.

Czy rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej może mieć kontakty z dzieckiem?

Tak. Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem to dwie różne kwestie.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyraźnie wskazuje, że prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów istnieje niezależnie od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że rodzic może mieć kontakty z dzieckiem także wtedy, gdy jego władza rodzicielska została ograniczona, zawieszona albo został jej pozbawiony. Nie oznacza to jednak, że kontakty zawsze będą odbywały się bez ograniczeń.

Czy sąd może zmienić ustalone kontakty z dzieckiem?

Tak. Jeżeli zmieni się sytuacja i wymaga tego dobro dziecka, sąd może zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie dotyczące kontaktów.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy dziecko dorasta, zmienia szkołę, przeprowadza się albo zmieniają się warunki życia jednego z rodziców. Ustalenia odpowiednie dla kilkuletniego dziecka nie zawsze będą dobre kilka lat później.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wykonuje ustalonych kontaktów?

Jeżeli jeden z rodziców nie wykonuje obowiązków wynikających z orzeczenia albo ugody dotyczącej kontaktów z dzieckiem, drugi rodzic może udać się do sądu.

Sąd może między innymi zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku, a w przypadku dalszego niewykonywania obowiązków może nakazać zapłatę. Możliwe jest także dochodzenie zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, jeżeli do niego nie doszło.

To działa w obie strony. Obowiązki wynikające z orzeczenia dotyczą zarówno rodzica, pod którego pieczą dziecko pozostaje, jak i rodzica uprawnionego do kontaktów. Nie jest więc tak, że tylko jeden rodzic musi respektować ustalony harmonogram.

Jak przygotować się do sprawy o ustalenie kontaktów?

Przede wszystkim warto przedstawić sądowi konkretny i możliwy do wykonania plan kontaktów z dzieckiem. Zamiast ogólnego stwierdzenia, że chcesz „częstych kontaktów”, lepiej wskazać konkretne dni, godziny, zasady odbioru i odwożenia dziecka oraz sposób organizacji świąt, ferii i wakacji.

Warto też pokazać, że proponowany harmonogram kontaktów uwzględnia życie dziecka, a nie tylko potrzeby rodzica. Jeżeli dziecko ma szkołę, treningi, zajęcia dodatkowe albo inne stałe obowiązki, dobrze uwzględnić je w propozycji.

Jak sąd ustala kontakty z dzieckiem – co warto zapamiętać?

Sąd ustala kontakty przede wszystkim przez pryzmat dobra dziecka. Nie istnieje jeden obowiązkowy harmonogram, który pasowałby do każdej rodziny. Znaczenie mają konkretne okoliczności – w tym potrzeby dziecka, jego wiek, relacja z rodzicem, organizacja codziennego życia oraz jego zdanie, jeżeli dziecko jest wystarczająco dojrzałe, aby je wyrazić.

Jeżeli rodzice potrafią się porozumieć, mogą sami ustalić zasady kontaktów. Jeżeli nie – rozstrzyga sąd. Warto więc już na etapie przygotowywania wniosku dokładnie przemyśleć proponowany harmonogram kontaktów z dzieckiem i jego praktyczne wykonanie.

W sprawach dotyczących kontaktów nie chodzi o to, żeby jeden rodzic „wygrał” z drugim. Chodzi o stworzenie takich zasad, które pozwolą dziecku utrzymywać relację z rodzicem w sposób bezpieczny i możliwie stabilny.