Jak wynika z danych Polskiego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, w 2025 roku odnotowano ponad 3,4 tys. wypadków oraz blisko 10,1 tys. kolizji z udziałem rowerzystów. Najwięcej takich zdarzeń ma miejsce w sezonie wiosenno-letnim, gdy rower staje się popularnym środkiem transportu. Część z tych zdarzeń to zderzenia z pojazdami mechanicznymi, a kwestia odpowiedzialności i ewentualnego odszkodowania dla rowerzysty zależy od wielu czynników.
Kto odpowiada za kolizję rowerzysty z autem?
Ustalenie przebiegu wypadku rowerowego jest kluczowe dla określenia odpowiedzialności cywilnej. Bierze się pod uwagę między innymi to, kto miał pierwszeństwo, z jaką prędkością jechały pojazdy, jak zachowywali się uczestnicy ruchu oraz jakie były warunki widoczności.
Co istotne, kierowcy pojazdów mechanicznych odpowiadają za szkody na zasadzie ryzyka, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że kierowca może uniknąć odpowiedzialności jedynie w trzech przypadkach: gdy szkoda wynikła z działania siły wyższej, gdy doszło do niej wyłącznie z winy poszkodowanego rowerzysty, albo z winy osoby trzeciej, za którą kierowca nie odpowiada.
Z perspektywy poszkodowanego rowerzysty sytuacja dowodowa jest dość korzystna – musi on wykazać jedynie wystąpienie szkody oraz związek przyczynowy między ruchem pojazdu a powstałą szkodą. Nie musi natomiast dowodzić winy kierowcy.
Kiedy rowerzysta może stracić prawo do odszkodowania?
Kierowca może zostać zwolniony z odpowiedzialności, jeśli udowodni, że wyłączną przyczyną zdarzenia było zachowanie rowerzysty. Najczęściej dotyczy to takich sytuacji jak przejazd na czerwonym świetle czy jazda pod prąd.
Bardzo istotne jest jednak to, że zachowanie rowerzysty musi być jedyną przyczyną zdarzenia – jeśli oprócz tego wystąpiły inne okoliczności, za które nikt nie odpowiada (na przykład kierowca jechał z nadmierną prędkością albo był oślepiony słońcem i przez to nie zauważył rowerzysty), to ubezpieczyciel nie może powołać się na całkowite wyłączenie odpowiedzialności.
Jeśli jednak ustalono, że winę za zdarzenie ponosi wyłącznie rowerzysta, odszkodowanie może całkowicie wstrzymane. Co więcej, jeśli wskutek swojego zawinionego działania spowoduje szkodę u kierowcy – na przykład uszkodzi zaparkowany samochód, urwie lusterko, albo poprzez wymuszenie pierwszeństwa zmusi kierowcę do gwałtownego manewru zakończonego uderzeniem w drzewo – będzie musiał ją naprawić z własnej kieszeni. Rowerzyści, w przeciwieństwie do kierowców samochodów, nie mają obowiązku posiadania ubezpieczenia OC, więc w razie ich winy kierowca musi dochodzić roszczeń bezpośrednio od rowerzysty, o ile ten nie ma dobrowolnego OC w życiu prywatnym.
Co zrobić po wypadku – formalności i dokumentacja
Procedura postępowania po kolizji z udziałem rowerzysty wygląda podobnie jak przy zderzeniu dwóch samochodów. Uczestnicy zdarzenia powinni spisać wspólne oświadczenie o zdarzeniu drogowym, a jeśli ktoś został ranny – wezwać policję. Warto również zadbać o dokumentację fotograficzną i wideo oraz zebrać dane potencjalnych świadków, co może okazać się przydatne na późniejszym etapie.
Poszkodowany powinien skompletować dokumenty potwierdzające wysokość poniesionych strat – dokumentację medyczną, faktury, rachunki, a także zdjęcia uszkodzonego sprzętu czy mienia. Zgłoszenie szkody do ubezpieczyciela można złożyć pisemnie, telefonicznie przez infolinię lub za pomocą formularza on-line. Ważne jest, aby nie zwlekać ze zgłoszeniem – opóźnienie może utrudnić ustalenie przebiegu zdarzenia, co w konsekwencji może prowadzić do ograniczenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń.
Rower elektryczny a odszkodowanie po kolizji
Szczególną uwagę należy zwrócić na rowery elektryczne, ponieważ ich system wspomagania bywa skonfigurowany w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.
Według definicji zawartej w ustawie Prawo o ruchu drogowym, rowerem pozostaje pojazd o szerokości do 0,9 m, napędzany siłą mięśni, który może być dodatkowo wyposażony w pomocniczy silnik elektryczny uruchamiany pedałowaniem. Silnik taki musi być zasilany napięciem nieprzekraczającym 48 V, mieć moc nie większą niż 250 W, a jego wspomaganie powinno stopniowo zanikać i całkowicie wyłączać się po przekroczeniu prędkości 25 km/h. Kluczowe jest to, że napęd ma charakter jedynie wspomagający – główną siłą napędową wciąż pozostaje rowerzysta.
Jeśli rower elektryczny spełnia te warunki, jest traktowany jak zwykły rower i nie podlega przepisom o odpowiedzialności na zasadzie ryzyka, które dotyczą mechanicznych środków komunikacji. Stanowisko to potwierdził również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 12 października 2023 roku (sprawa C-286/22). TSUE wskazał, że rower elektryczny, w którym silnik tylko wspomaga pedałowanie i nie umożliwia samodzielnej jazdy bez udziału człowieka, nie jest „pojazdem” w rozumieniu unijnych regulacji dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia OC. Trybunał zauważył, że taki pojazd nie generuje zagrożeń porównywalnych z samochodem czy motocyklem, gdyż jego prędkość i sposób jazdy w dużej mierze zależą od człowieka.
Kiedy rower elektryczny staje się motorowerem?
Sytuacja zmienia się jednak, gdy rower elektryczny przestaje być wyłącznie wspomagany – na przykład gdy jego konstrukcja umożliwia jazdę z wyższą prędkością albo silnik działa niezależnie od pedałowania. W takim przypadku pojazd może zostać zakwalifikowany jako motorower. Ustawa definiuje motorower jako pojazd z silnikiem elektrycznym o moc do 4 kW, którego konstrukcja ogranicza prędkość do 45 km/h. Taki pojazd wymaga rejestracji oraz obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, a osoba nim kierująca podlega reżimowi odpowiedzialności na zasadzie ryzyka – tak jak posiadacze samochodów czy motocykli.
Dla osoby poruszającej się takim pojazdem konsekwencje mogą być poważne, co podkreśla Agnieszka Antończak-Bernadowska, radca prawny z Kancelarii Łebek, Madej i Wspólnicy:
Tutaj istotne są parametry zakupionego sprzętu zgodne z ustawą Prawo o ruchu drogowym, a nie jego nazwa. Zdarzają się sytuacje, że dopiero po wypadku poszkodowany dowiaduje się, że nie powinien poruszać się po ścieżkach rowerowych a drogą jako pojazd. Dodatkowo w takiej sytuacji rowerzysta może zostać ukarany mandatem, a nawet zostać oskarżonym o popełnienie wykroczenia za poruszanie się pojazdem niedopuszczonym do ruchu drogowego.
Podsumowanie
Choć rowerzyści w razie kolizji z samochodem mają zazwyczaj korzystniejszą sytuację dowodową niż kierowcy, nie oznacza to automatycznego prawa do odszkodowania. Jeśli swoim zachowaniem przyczynili się do wypadku, świadczenie z OC sprawcy zostanie proporcjonalnie zmniejszone, a w przypadku wyłącznej winy – nie zostanie wypłacone wcale. Dodatkowym ryzykiem są rowery elektryczne o parametrach przekraczających dopuszczalne normy, które prawnie mogą być traktowane jako motorowery, co wiąże się z odmiennym reżimem odpowiedzialności i dodatkowymi obowiązkami formalnymi.
Artykuł powstał na podstawie materiału opublikowanego na portalu prawo.pl
Czy rowerzysta zawsze dostanie odszkodowanie po zderzeniu z samochodem?
Nie. Odszkodowanie nie przysługuje automatycznie. Jeżeli wyłączną przyczyną wypadku było zawinione zachowanie rowerzysty, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty świadczenia.
Co jeśli rowerzysta częściowo przyczynił się do wypadku?
W takiej sytuacji odszkodowanie może zostać odpowiednio obniżone. Wysokość zmniejszenia zależy od stopnia przyczynienia się do powstania szkody.
Czy rowerzysta musi mieć ubezpieczenie OC?
Nie. W Polsce rowerzyści nie mają obowiązku posiadania OC. Jeżeli jednak spowodują szkodę, odpowiadają za nią własnym majątkiem, chyba że posiadają dobrowolne OC w życiu prywatnym.