Właściciele nieruchomości, na których znajdują się gazociągi lub linie energetyczne, mogą dochodzić roszczeń od przedsiębiorstw przesyłowych, jeśli urządzenia zostały zainstalowane bez podstawy prawnej. Dlatego w pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy operator posiada tytuł prawny do korzystania z gruntu. Jeśli takiego uprawnienia brak, właściciel ma możliwość dochodzić swoich praw zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i na drodze sądowej.

Aby ustalić, czy urządzenia przesyłowe zostały posadowione na nieruchomości zgodnie z prawem, należy zgromadzić dokumenty potwierdzające podstawę ich lokalizacji oraz zakres przysługujących praw. Mogą to być m.in. decyzje administracyjne zezwalające na budowę instalacji lub inne pisma ograniczające prawo własności. Jeżeli właściciel działki nie posiada takich dokumentów, powinien złożyć odpowiednie wnioski do przedsiębiorstwa przesyłowego oraz organów administracji, aby sprawdzić, czy w archiwach znajdują się materiały potwierdzające legalność posadowienia infrastruktury.

Zasadniczo właściciel nieruchomości, na której znajduje się infrastruktura przesyłowa, może domagać się usunięcia urządzeń. Dotyczy to sytuacji, gdy instalacje zostały postawione bez podstawy prawnej lub wykraczają poza uprawnienia przedsiębiorcy przesyłowego.

Właściciel nieruchomości, na której znajduje się infrastruktura przesyłowa używana przez przedsiębiorcę bez tytułu prawnego, może domagać się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu – zazwyczaj za okres ostatnich 6 lat przed wniesieniem pozwu. Wysokość tego wynagrodzenia zależy od wielu czynników, m.in. od rodzaju urządzeń, szerokości pasa zajętego pod służebność oraz lokalizacji instalacji na działce. W praktyce najczęściej stosuje się rynkowe stawki czynszu za dzierżawę lub najem podobnych gruntów w okolicy.

Służebność przesyłu może zostać ustanowiona także na podstawie umowy między właścicielem nieruchomości a przedsiębiorcą przesyłowym. Właściciel działki ma prawo negocjować warunki służebności, w tym zakres i sposób korzystania z nieruchomości, obowiązki przedsiębiorcy oraz wysokość rekompensaty. Należy pamiętać, że jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia, możliwe jest skierowanie sprawy na drogę sądową.

Najlepiej zacząć od zgromadzenia wszystkich dokumentów i wyceny przysługujących roszczeń, przy czym wskazana jest pomoc specjalistów lub rzeczoznawcy majątkowego. Kolejnym krokiem jest rozpoczęcie negocjacji z operatorem, podczas których warto wyraźnie przedstawić swoje oczekiwania. Jeśli porozumienie nie zostanie osiągnięte, np. gdy przedsiębiorca odmówi ustalenia służebności za wynagrodzeniem, możliwe jest skierowanie sprawy do sądu, aby wymusić uregulowanie stanu prawnego i uzyskać należną rekompensatę.

Chociaż zdarza się to rzadko, służebność przesyłu może zostać zniesiona w pewnych sytuacjach. Należą do nich m.in.: porozumienie stron, upływ terminu, na który służebność została ustanowiona, lub zaprzestanie korzystania z niej przez przedsiębiorcę przesyłowego. Możliwe jest także unieważnienie służebności, jeśli została ustanowiona z naruszeniem prawa.

Na początku należy ustalić, kto jest przedsiębiorcą przesyłowym oraz sprawdzić, czy służebność nie została już formalnie ustanowiona. Jeśli podstawa prawna do korzystania z nieruchomości nie istniała w momencie użytkowania infrastruktury przesyłowej, warto wezwać przedsiębiorcę do zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działki. Gdy nie uda się osiągnąć porozumienia, może być konieczne skierowanie sprawy na drogę sądową.